BUGÜNLERDE AŞIRI YÜKSELEN KRİPTO PARALAR GÜVENLİMİDİR?

Sizleri bugünde son günlerde hayli popüler olan yatırım araçlarından kripto paralar ve bunların riskleri konusunda bilgilendirmek istiyorum.

Hepinizin farkedebileceği gibi sosyal medyada sıkça gördüğümüz reklâmlarda, kolayca para kazanmak için bir yerel kripto para platformundan (veya uluslararası para borsasından) kripto para satın almanın yolları gösteriliyor ve deniyor ki; “paranızın değeri artıyor, önemli kazanç sağlanıyor; risk ve belirsizlikte yok, kripto para alabilmek için aşağıdaki linki tıkla.” Halbuki her yatırım aracında olduğu gibi, kripto para yatırımında da önemli riskler vardır.

Türkiye’de kripto paraya yöneliş, esasen reklamların ve sosyal medyadaki kendini ekonomist diye tanımlayan bazı simsarların etkisiyle başladı. Ancak elbette ülkedeki ekonomik sorunlarda bunda etkili oldu; ilave gelir sağlamak ve enflasyondan korunmak için Türkiye’de kripto para platformlarına ve borsalarına önemli yatırım yapıldı/yapılıyor. Ancak ülkemizde bunların regülasyonu için daha yenice mevzuat belirlenmeye başlandığı için, yatırımcı sayısı ve yatırım miktarları tam olarak bilinmiyor, sadece farklı tahminler yapılıyor.

Kripto para, merkez bankası gibi bir merkezi kurumun (devletin) kontrolünde olmayan, dijital, şifreli ve sanal ortamın parasıdır. Blok zincir (blockchain) teknolojisi ile çok sayıda bilgisayar ve internet kullanılarak para yoktan yaratılır ve esasen bu sisteme müdahale imkanı olmadığından en güvenilir paradır. Para yaratma (mining) sürecinde elektrik tüketimi çok yüksek olduğundan, başlangıçta piyasaya çıkan kripto paralarda, internet üzerinden para üretmenin maliyeti, piyasadan satın alınabilecek meblağı aştığından, artık o paralar için mining tercih edilmemektedir. Kripto paralar internet üzerindeki platformlardan kolaylıkla alınıp satılabildiği gibi, her geçen gün bir çok yer de, bir çok şey de bu paralarla satın alınabilmektedir, yani kullanımı yaygınlaşmaktadır. EFT gibi para transferi için bankalara lüzum yoktur ve bir tuşla transfer dünyanın her yerine 1 saniyede mümkün olmaktadır.

2008’de açıklanıp 2009’da ilk kez devreye giren ve en çok bilinen kripto para Bitcoin’dir. Diğer kripto paralar altcoin olarak adlandırılır, bunlardan çok bilinenler; Ethereum, Tether, BNB, XRP (Ripple), Dogecoin’dir. Tüm dünyada 9000’den fazla kripto para olduğu tahmin edilmektedir.

Kripto paraların en önemli riski, büyük fiyat dalgalanmalarıdır. Piyasaya çıkışlarından bu yana fiyatlarının sürekli ve çok ciddi oranda arttığı doğrudur, örneğin Bitcoin 2009 yılında çıktığında 0,0009 USD iken, 16 yılda korkunç bir düzeyde artarak bugün 110 bin USD’ye yükselmiştir, ama bu artışın istikrarlı biçimde olduğu izlenimi doğru değildir. Örneğin 2022’de 1 Bitcoin yaklaşık 48 bin Dolar ile 16 bin Dolar; 2023’ün ilk 7 ayında ise 31,5 bin Dolar ile 16,5 bin Dolar arasında gidip gelmiştir.

İkinci bir risk, şifreli bir cüzdanla son derece güvenli bir şekilde muhafaza edilebilen paranın soğuk cüzdanı ve şifresi aracı kurumlarca yatırımcıya verilmemesi, yatırımcının bunu bilmemesi ve/veya bu cüzdana ait şifrenin başkalarının eline geçmesidir. ABD’nin FTC (Federal Trade Commission) raporuna göre, 2021 Ocak-2022 Mart döneminde 46 bin ABD vatandaşı kripto para işlemleri ile 1 Milyar Dolardan fazla bu yollarla elindeki parayı kaybetmiş veya dolandırılmışlardır.

Üçüncü bir risk, cüzdanın yer aldığı kripto para platformunun veya borsasının çeşitli nedenlerle batması veya içinin boşaltılmasıdır. Bu durumda buralarda tutulan yatırımlar da batmış olur. Bu platformlar esasen aynı borsa yatırımlarında kullandığınız gibi birer aracı kurumlardır, sizden aldığı parayı size taahhüt ettiği kripto paraya yatırıp yatırmadığı konusu müphemdir, ki çoğunlukla da yatırmamakta, fonda toplanan paraları çeşitli finansal yollarla değerlendirmektedirler. Nitekim bu değerlendirme esnasında olumsuz giden bir piyasa koşulunda platformların batması veya bilinçli bir şekilde içinin boşaltılması veya dolandırıcılık yapmaları mümkündür, bu tür olaylar ülkemizde ve dünyada sıkça yaşanmaktadır. Dolayısıyla satın aldığınız kaç birim ise o miktardaki kripto paranın (1 Bitcoin için 110.000 USD yatırarak, yani bunun altında bir para ile Bitcoin alamazsınız) soğuk cüzdanı ve şifresinin edinilmesi ve SADECE sizin tarafınızdan muhafazası şarttır. Burada dikkat edilmesi gereken husus; platformların sizin account’unuza ulaşmak için verdiği şifre, satın aldığınız kripto paranın şifresi değildir.

Türkiye’de batan veya bilinçli şekilde batırılan kripto para platformuna en yeni örnek Thodex’dir. Dünyada (ABD’de) batan kripto para borsasına en yeni örnek ise çiftlik borsası diye bilinen FTX’dir. Bu platform ve borsalarda yatırımcılar milyarlarca Dolar kaybetmiştir. 

Bu finansal sektörün bir özelliği, yasa dışı işlerde elde edilen paraların da işlemlerde kullanılabilmesidir. Kısacası sektör, kara para aklama işlemleri için de kullanılmaktadır. Çin gibi bazı ülkeler kripto para işlemlerini bu nedenle de yasaklamıştır. Buna karşılık, El Salvador ve Merkezi Afrika Cumhuriyeti Bitcoin’i yasal para birimi olarak kabul ettiler. 

Türkiye dünyada kripto varlıklara en fazla yatırım yapılan ülkelerden birisidir. Dünyada internet kullanıcılarının davranışlarını inceleyen GlobalWebIndex (GWI) araştırma şirketinin BBC Türkçe ile paylaştığı anket sonuçlarına göre Türkiye, 12 Haziran 2023 itibarıyla dünyada kripto varlıklara yatırım oranının en yüksek olduğu ülkedir. GWI'ın anketine katılan 8 bin kullanıcının yüzde 24'ü kripto varlıklara yatırım yaptığını söylüyor. Türkiye'yi takip eden Güney Afrika Cumhuriyeti ve Brezilya'da kripto yatırımı yapanların oranı yüzde 20. Bu ülkeleri Arjantin ve Tayland izliyor. İnternet trafik verilerini analiz eden SimilarWeb'e göre Türkiye, dünyanın en büyük kripto borsalarından Binance'e en yüksek trafik gönderen (işlem yapan) ülke.

Türkiye'de, Brezilya ve Arjantin'de olduğu gibi, kripto paralara yoğun ilgi var, çünkü yerel para birimi TL’ye iyi bir alternatif sunuyor, çünkü yüksek enflasyon ortamında TL sürekli zayıflıyor, kripto paralar ise çok ciddi yükseliş sergiliyor, kişiler artık ülkemizde daha yüksek enflasyonla karşılaşacağını da biliyor. 

Esasen Türkiye'deki kripto paralara olan yüksek ilginin nedeni, piyasaya duyulan güvensizliğe dayanıyor. İnsanların tercih nedeninin başında, anonimlik ve resmi kurumların izlemesinden kurtulmak geliyor. Çünkü resmi kurumlara güvenin düşük olduğu ülkelerde, kripto yatırımlar daha çekici. Araştırmalara göre ülkemiz, devletin çevrim içi takibi konusunda en fazla endişe duyulan dünyadaki beşinci ülke. Bu durum, resmi kuruluşlara olan güvenin ne kadar düşük olduğunu gösteriyor. 

Yukarıda bahsettiğim gibi kripto varlıklar eğer sistemi iyi anlarsanız hem çok güvenli ve yüksek getiri sunan yatırım araçlarıdır, ancak yüksek riskli varlıklardır. Buna karşın insanların bu varlıkların riskli yanlarını görememesi, hem yeterli finansal ve teknolojik bilgi eksikliği ile hem de önemli ölçüde cari ekonomik koşullarla açıklanabilir. Ülkemiz ekonomisinde belirsizlik ve dalgalanmalar arttıkça, kripto varlıklar göreceli olarak daha az riskli olarak algılanmaktadır. Dolayısıyla ekonomik belirsizlik arttıkça kriptoya tutunma eğilimi de artmaktadır. Ülkemizde kripto paranın yanı sıra, aynı oranda risk taşıyan aracı kurumlar vasıtasıyla yatırım yapılabilen borsa ve forex gibi yatırım araçlarına yönelmesi her geçen gün artmaktadır.

Sonuç olarak şunu ifade ederek sözlerime son vereyim; herşeyde olduğu gibi finansal yatırım kararlarında da yeterli ve doğru bilgi/birikim düzeyine ulaştıktan sonra karar vermek en doğrusudur. Siz siz olun sakın ola, sağdan soldan duyduklarınıza itibar ederek bir yerlere paranızı yatırmayın.