Ramazan Sözlüğü

Ramazan Sözlüğü

 

Mübarek ay geldi. Bu akşam ( 18 Şubat Çarşamba)  ilk teravihlerimizi kılacağız. Yine bu gece ilk sahur ve yarın ( 19 Şubat Perşembe ) ilk oruçlarımızı inşallah tutacağız. Her ibadetin beraberinde getirdiği birçok güzellikler vardır. Bu durum ramazan ayında oruç etrafında daha çok yaşanır. Her ibadet etrafında başka güzellikleri de bize kazandırır. Mesela, namaz kılmak için seccade zorunlu değildir. Mühim olan namaz kılacağımız mekânın dini ölçülerde temiz olmasıdır. Ama bizim toplumda her evde mutlaka seccade vardır. Hem de birden fazla. İbadetler etrafında bir takım davranışlar, adetler ve bir kültür oluşturur. Bunda asıl olan ibadetlerin özünü kaybedecek hiçbir davranışa müsamaha etmemektir.  

Mesela ramazan ayında anadolunun birçok yerinde ramazan topu atılırdı. Hala devam eden yerler de var. İftar vakti yapılan bu uygulama o şehre ayrı bir güzellik katar. Yine sahur vakti mahalleyi uyandırmak için ramazan davulu uygulaması vardı. Özellikle çocuklar kapılarına gelen ramazan davulcusunu dört gözle bekler, söylenen ramazan manilerini dinler ve sonra hediyelerini takdim ederlerdi.

İbadetler imanın öğrettiği temel değerlerdir. Adetle ibadeti ayıran imandır. İbadetleri hatırlatan ve toplumun her kesiminin gündeminde tutacak uygulamalar kültür değeri olarak çok önemlidir. Bu tür uygulamaları zaman zaman sert eleştirenler oluyor. Uygulamanın aslını ve sosyolojik alt yapısını düşünmeden yapılan eleştiriler çok sağlıklı değildir. İbadetler temel ve asıldır. Hiçbir davranış ibadetlerin yerine geçmez. Özellikle farz olan ibadetler dinin bize öğrettiği şekilde yerine getirilir. Mesela, üzerine namaz farz olan bir kimse diyelim ki sabah namazının farzını kılmadı. Bunun yerine yüz rekât nafile namaz kılsa onun yerine geçmez. Veya kendisine oruç farz olan bir kimse bunun yerine ihtiyaç sahiplerine büyük miktarda maddi yardımda bulunsa bu orucun yerine geçmez.

Örneğin selâ verme olayı sünnette yoktur. Ama anadolunun birçok yerinde Cuma günleri, Cuma akşamları ( perşembeyi cumaya bağlayan gece ) veya bir cenaze ilanı anlamında selâ verme gibi uygulamalar vardır. Bu dinin aslından değildir. Yani ibadet değildir. En fazla âdet veya gelenek diyebiliriz. Ama bu uygulama artık bir anlamda ortak bir dil haline gelmiştir.

Ramazan ayında da bazen şehir şehir fark eden âdetler vardır. Hatta bazen aynı şehirde köyler arasında bile farklı uygulanan adetler vardır. Ama bütün bunların ortak gayesi ramazanı hatırlatan veya kaynağını özellikle namaz ve oruç gibi ibadetlerden alan davranışlardır. Ramazan ayına ait alfabetik sırayla yapılan bazı uygulamaları şöyle ifade edebiliriz: Arefe, arza, bayram, diş kirası, Enderun usulü, fecir, fidye, fitre, hatim, hatimle teravih, hilal, ıskat-ı savm, iydiyye, iftar, iftariyelik, imsak, imsakiye, infak, itikâf, kadir gecesi, kaza, keffaret, mahya, mukabele, oruç, ramazan, ramazan davulu, ramazan ilahileri, ramazan manileri, ramazan pidesi, ramazan topu, ramazaniyelik, rü’yet-i hilal, sadaka, sadaka-i fıtır, sahur, şek günü, tekne orucu, temcit, teravih, zekât, zimem defteri.

Müslüman bir toplum olarak biz kendi değerlerimizi iman ve ibadetlerden alıp bunu geliştirmez isek başka toplumları taklit etmeye mecbur oluruz. Mesela, son yıllarda çocuklara yönelik evlerinde ramazan köşesi oluşturma çalışmaları yapılıyor. Bu konuda Türkiye Diyanet Vakfımızın materyal çalışları var. bu gibi uygulamalara karşı çıkanlar da olabiliyor. Bunların oruç veya ramazanla alakası yok diye karşı çıkanlar, miladi yılbaşı geldiğinde evine çam ağacı alınmasını isteyen çocuklara acaba ne cevap verecekler? Zamanın ruhu diye bir kavram vardır. Bize düşen içinde yaşadığımız zamanda kendimize ve çocuklarımıza yarayışlı olacak, bize ait davranışları öğütlemek ve önlerini açmaktır.

Ramazan ayı eğlence ayı değildir. Teravih vakti hem de bir cami yanında ibadetin ruhunu zedeleyecek işlerle meşgul olmak ramazanı anmak değil, Müslümanların ramazanını ifsat etmektir. Ramazan ayı farz ibadetlerin yanında nafile ibadetlere de daha fazla zaman ayırdığımız müstesna bir zaman dilimidir. Toplumsal dayanışma, tanışma ve yardımlaşma adına daha fazla gayret gösterdiğimiz günlerdir. Bu sebeple bize namazı, orucu ve ibadetleri hatırlatan meşguliyetleri artırmalıyız. Tersine bizi ibadetlerden alıkoyacak davranışlardan da uzak durmalıyız.

Ramazan ayına ait kavramlar yukarda saydığımız kavramlardan ibaret değildir. Bunların yanına daha başka birçok güzel uygulama ismi yazılabilir. Bu ramazan ayında imkânımız ölçüsünde her gün bir kavramı Ramazan Sözlüğü başlığı altında bu köşede paylaşmaya gayret göstereceğiz. Diyanet İşleri Başkanlığımız bu yıl ana tema olarak Ramazan, Cami ve Hayat konusunu belirledi. Hayatımıza yön veren temel davranışlardan birisi hiç şüphe yok ki ramazan ayıdır. Yılın tamamı ve ömrümüzde vaz geçemeyeceğimiz kurumların başında da cami gelir. Ramazan ve cami birlikteliği bizim hayatımıza tad veren temel hususlardır.

Ramazan ayınızı tebrik eder, ülkemize, İslam âlemine ve tüm insanlığa hayırlar getirmesini Rabbimden niyaz ederim.