Ramazan Sözlüğü: “ Arefe “

Ramazan Sözlüğü: “ Arefe “

29 Ramazan 1447 / 19 Mart 2026

Arefe kelimesi ağırlıklı olarak kurban bayramından önceki gün olan ve hac ile ilgili özel günü hatırlatır.

Arefe, bayramın müjdecisidir.

Çünkü kurban aynı zamanda hac günleri olduğu için kurban bayramı öncesi arefe günü haccın temel rükünlerinden birisinin eda edildiği gündür. Zilhiccenin ilk dokuz günü oruç tutmak müstehap kabul edilmiştir. İsteyen tamamını tutabileceği gibi birkaç gününü de tutabilir.

Zilhicce’nin dokuzuncu günü olan Arefe gününün dinde önemli bir yeri vardır. Hz. Peygamber (s.a.s.) bugünü oruçlu geçirme ile ilgili olarak “Arefe günü tutulan orucun geçmiş ve gelecek birer yıllık günahları bağışlayacağı Allah’tan umulur.” (Müslim, Sıyâm, 196-197) buyurmuştur.

Fakat hacda olanların, yapacakları ibadetleri aksatmamaları, sıkıntı ve hâlsizliğe düşmemeleri gerekçesiyle Arefe günü oruç tutmamaları daha uygundur (Ebû Dâvûd, Savm, 64).

Ramazan ayında ise arefe günü yani bugün zaten oruçluyuz.

Arefe artık bayrama ulaşmanın müjdesini vermektedir. Bir ay nefsi ile mücadele eden mü’minler olarak bayramı hak ettik. İbadetlerin temel amacı bizi temizlemesi ve özümüze döndürmesidir. Oruç ibadetinde riyadan uzak, sadece Rabbi için aç-susuz kalmak ve evli olan kişiler için eşi ile beraber olmaktan uzak durmak gibi ciddi bir irade eğitimi süreci vardır. İşte bu durum, kişiyi yaratılış gayesi, kulluk sorumluluğu ve yapması gereken ödevleri konusunda bilinç kazandırır.

Arefe bilince ermek diye tarif edilir. Neyin bilinci? Oruç ile birlikte bizi yaşatan Rabbimizdir. Bizim neslimizi devam ettiren Rabbimizdir. Oruç ve Kur'an-ı Kerim tilaveti ile oluşan mukabele halkaları neyin etrafında toplanmamız bilincini bize öğretmiştir. Teravihlere olan katılımlarımızla biz esasında Kadir gecesi bilincini bir ay boyunca diri tutmuş olduk.

Yaratıcıya karşı sorumluluklarımızı bir kez daha yeniden düşünmemizi sağlar. Dilimizde ârifi billah olmak diye bir söz vardır. Bu deyim adeta buna işaret etmektedir.

Kişi kendin bilmek gibi irfan olmazmış.

Yunus da İlimden maksadın ‘kendini bilmek’ olduğunu, aksi takdirde kişiyi imar etmeyen her bilginin yük olduğunu söyler.

Zira kuru ve zihinsel malumatın güncel hayatta kişinin işini kolaylaştıracağı ve ancak şu yalan dünya için geçinmeye yarayacağını dillendirir.

Bu ise bir aldanmadan başka bir şey değildir.

Nitekim Niyazi-i Mısri (ö. 1694) de insana “Nefsini bilen Rabbini bilir.” sözünün sırrına ermesini, gafleti, bilgisizlik ve umursamazlığı bırakmasını, insan sureti/biçiminin neyi temsil ettiği ve simgelediğini görmeye ve anlamaya çabalaması gerektiğini salık verir. İnsan, bütün ilahi isimlerin mazharı, yani beliriş yeridir. Melekler ise sadece onun kuvvet ve kudretini temsil eden isimlerinin mazharıdır.( Nefsini Bilen Rabbini Bildi / Prof. Dr. Hür Mahmut YÜCER Diyanet Aylık Dergi, Aralık 2017  )

Ârif hayır ve nimeti cemâl sıfatının, şer ve musibeti celâl sıfatının tecellisi bildiğinden, Allah’ın lütfunu da kahrını da hoş karşılar. O, sükûn ile hareketi, huzur ile tasayı en yüksek seviyede kendisinde birleştirmiştir. Bundan dolayı Şiblî, “Ârif bahar gibidir; bir taraftan gök gürler, şimşekler çakar, öbür taraftan çiçekler açar, kuşlar ötüşür” demiştir. Ârif, benliği yok olduğu ve Allah’la bekā bulduğu için kendisini muhavvilü’l-ahvâlin (Allah) tasarrufuna bırakmıştır. Bu bakımdan o, ibnülvakttir, her vakitte yapılması gerekeni yapar; geçmişe hayıflanmayı, gelecekten tasalanmayı bir tarafa bırakarak anı yaşar.

Arefe günü yeniden bilince ermenin oluştuğu gündür. Ve kazandığımız bu bilinci yılın ve ömrün kalan günlerinde canlı tutmak bizim görevimizdir. Rabbim bu bilinçten bizi ayırmasın.