Ramazan Sözlüğü: “ Mukabele “

Ramazan Sözlüğü: “ Mukabele “

6 Ramazan 1447 / 24 Şubat 2026

Bir başkasının Kur’ân-ı Kerîm’i okuyuşunu takip etmek ve bu suretle hatim indirme anlamında kıraat terimi.

Sözlükte “iki şeyi birbiriyle karşılaştırmak” anlamına gelir.

Mukabele, üç aylarda ve bilhassa ramazanlarda cami, mescid ve evlerde daha çok sabah, öğle, ikindi namazları öncesinde hâfızlar tarafından okunan Kur’an’ı takip etmek suretiyle hatim indirme geleneğine ad olmuş, zamanla hâfızların bu okuyuşları için de aynı terim kullanılmıştır.

Bu gelenek, Cebrâil’in ramazan aylarında her gece Hz. Peygamber’e gelerek o ana kadar nâzil olan âyet ve sûreleri karşılıklı okuyup kontrol etmelerine dayanır.

Kur’an’ın ramazan ayında nâzil olmaya başlaması, bu ayda yapılan amellerin diğer zamanlara göre daha faziletli kabul edilmesi de geleneğin yaygınlaşmasında etkili olmuştur.

Resûl-i Ekrem’in vefatından önceki son ramazanda mukabele iki defa gerçekleşmiştir (Buhârî, “Bedʾü’l-vaḥy”, 5,) Buna “arza-i ahîre” denir (İbn Sa‘d, II, 195). Sahâbeden bazıları ramazan ayı gelince aile fertlerini toplayarak onlara mukabele okurlardı (Nevevî, s. 131 vd.).

Ülkemizde camilerde ve evlerde bu güzel gelenek devam etmektedir.

Bununla bir sünnetin ihya edilmesi var.

Ramazan günlerini malayani değil de ibadetle geçirme var.

Kutlu bir mirası geleceğe taşıma var.

Ama bir şey daha var, bu sadece metni okumakta kalmamalı, imkanlar ölçüsünde ve ilmi usullere dayalı mahiyetinden de haberdar olma gayreti olmalıdır.

Bir de mukabele bir anlamda şudur: her gün Kur’an’ı önüme alıyorum, bir cüz okuyorum veya dinliyorum, yanına da hayatımı koyuyorum ve her sayfa çevirdiğimde kitaba göre eksiklerimi kontrol ediyorum, demektir.

Evet, sadece metnini okumak ibadettir, güzeldir, ama mukabeleyi anlamaya da çevirmeli ve gayret göstermeliyiz,

Bunun için her ramazan da her birimiz kendi imkânımıza göre bir program yapabiliriz.

Örnek olarak bugün 6. Oruçlarımızı tutuyoruz ve genelde 6. Cüzler okunur veya dinlenir. O zaman bugünkü cüzde özetle nelerden bahsedilmektedir bir bakalım.

6.Cüz Nisâ 4/148.ayetle başlıyor. Nisa suresi toplamda 176 ayettir.

5.sayfada Mâide suresi (5/1-120) başlıyor. Cüz Mâide suresi 5/82.ayetle bitiyor.

Cüz Müslümanlara ait edep kuralı ile başlıyor.

لَا يُحِبُّ اللّٰهُ الْجَهْرَ بِالسُّٓوءِ مِنَ الْقَوْلِ اِلَّا مَنْ ظُلِمَۜ وَكَانَ اللّٰهُ سَمٖيعًا عَلٖيمًا

“Allah kötü sözün açığa vurulmasını sevmez; ancak haksızlığa uğrayan başka. Allah her şeyi işitmekte ve bilmektedir. “ (Nisa, 4/148)

Kâfirlere ait hazırlanan cezadan haberler var.

اِنَّ الَّذٖينَ يَكْفُرُونَ بِاللّٰهِ وَرُسُلِهٖ وَيُرٖيدُونَ اَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللّٰهِ وَرُسُلِهٖ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍۙ وَيُرٖيدُونَ اَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذٰلِكَ سَبٖيلًاۙ

اُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّاۚ وَاَعْتَدْنَا لِلْكَافِرٖينَ عَذَابًا مُهٖينًا

“Allah’ı ve peygamberlerini inkâr edenler, Allah ile peygamberlerini birbirinden ayırmak isteyenler, “Bir kısmına inanırız ama bir kısmına inanmayız” diyenler ve bunlar arasında bir yol tutmak isteyenler yok mu, işte gerçek kâfirler bunlardır ve biz kâfirlere alçaltıcı bir azap hazırlamışızdır.” (Nisa, 4/150-151)

Maide Suresi Konusu

Muhteva bakımından Nisâ suresinin devamı mahiyetindedir. Zira Nisâ suresinin son bölümünde değinilen Yahudi ve Hristiyanların bâtıl inançları, tutum ve davranışları bu surede de ağırlıklı olarak ele alınmış ve bunlarla ilgili önemli açıklamalar yapılmıştır.

Bunun dışında

• Akitlere bağlılık,
• Yardımlaşmada ölçü,
• Helâl ve haram olan yiyecekler,
• Av ve avlanma hükümleri,
• Hayvanlarla ilgili bazı Câhiliye âdetlerinin yersizliği,
• Ehl-i kitabın kestiklerini yemenin ve kadınlarıyla evlenmenin câiz olması;
• Abdest, gusül, teyemmüm, temizlik
• Ve hac farîzasıyla ilgili hükümler;
• Hırsızlık, yol kesicilik ve ülkede fesat çıkarmanın cezası,
• Cihadın lüzumu, i
• İnsanların birbirlerine iyilikle muamele etmeleri,
• Fiil ve niyette doğruluk ve adalet üzere bulunmaları,
• Yemin kefâreti,
• Vasiyet,
• Dinden dönmenin kötülüğü,
• İçtimaî ve ahlâkî münasebetler,
• İçki ve kumar yasağı gibi dinî ve hukukî konular ele alınmaktadır.

Bunlara ek olarak surede öğüt ve ibret alınacak kıssalar yer almıştır. Bunlar, Hz. Âdem’in iki oğlunun kıssası ile Hz. Mûsâ ve Hz. İsa’nın hayat hikâyelerinden kesitler şeklindedir. Ayrıca surede ahiret hallerinden de bahsedilmektedir.

Rabbim okuduğumuz mukabeleleri makbul eylesin.