Ramazan Sözlüğü : “ Ramazan İlahileri / Ramazaniyye “

 

Ramazan Sözlüğü : “ Ramazan İlahileri / Ramazaniyye “

11 Ramazan 1447 / 01 Mart 2026

 Müslüman toplumlar ramazan ayının geldiğini hissettirmek için öncesinde ve ramazan içinde değişik güzellikler yapar. Bunlar örfi olan hususlardır. Ramazan ayının toplumda daha iyi hissedilmesi için özellikle teravih namazlarında okunan güfte ve bestesi özel ilahiler bestelenmiştir. Ramazan ayı başında karşılama, sonunda da uğurlama olarak ifade edilen ilahi ve manilerde başlangıçta müminlerin sevincini belirten ifadelere yer verilir. Son günlerinde ise ramazan ve firak başlıkları işlenerek mübarek ayın bitmesinden duyulan hüzün dile getirilir.

Ramazaniyye

Divan şairlerinin ramazan ayı vesilesiyle padişahlara, yüksek rütbeli kişilere ve hâmilerine sundukları çoğu kaside şeklindeki ramazâniyyelerin beyit sayısı genellikle on-yirmi arasında değişmektedir.

Örn:

Geldi ol mâh-ı Ramazân merhabâ
Cümle gönül oldu handân merhabâ
Geceler Kadr gündüzü Bayrâm olur
Bây ü gedâ olur şâdân merhabâ

Cennet kapısı açılır cümleten
Zeyn olur hep hûr u gılmân merhabâ

 

Edebî eserlere ramazanla ilgili olarak yansımış bulunan uygulamaları hilâlin görüldüğünü ve ramazanın başladığını ilân için atılan toplar, yakılan mahyalar ve uçurulan kandiller, ramazanda dolup taşan camiler, vaazlar, türbe ve kabir ziyaretleri, cami ve evlerde okunan mukabeleler, selâtin camileri avlularında açılan ramazan sergileri, çarşı ve pazarlar, iftar ziyafetleri, sahur yemekleri. Tarihi gelenek içinde bunlar yapılmıştır. Günümüzde de zaman dernekler veya vakıflar tarafından bazı güzelliklerin devam etmesi için güzel çalışmalar yapılmaktadır.

Yine ramazan ayına ait her bir güzellikle alakalı edebi eserler vardır. Çarşı Pazarla ilgili ve camilerin neşeye bürünmesiyle ilgili eserler olduğu gibi kadir gecesi ile ilgili önemli eserler vardır. Enderunlu Vâsıf şöyle der:

“Bil kadrini zîrâ ki bu şehrin şeb-i Kadri

Bîşek sebeb-i mağfiret-i âlemiyandır”

Bir hatıra 1:

Bir proğram sebebiyle geçen yıllarda hafta içi İstanbul’da idim. Üsküdar Doğancılar Hasan Çakır Paşa Camiinde öğle namaz kıldık. Caminin emekli imamlarından Çanakkale Yenice’den Emin Sargın hocamızla tanıştık. 45 yıl aynı camide görev yapmış. Ramazana ait hatırasını anlatırken camisinde günlük 20’nin üzerinde mukabele olduğunu ifade etmişti.

Hatıra 2:

Öğrenciliğimizde İstanbul Fatih camiinde ikindi mukabelesinde tek mukabele değil, çok sayıda mukabele olurdu. Rahmetli İsmail Biçer hocamızı dinleyeme giderdik.

Selatü selam, ilahi ve kasideler. Bunlar elbette ki örfi olan hususlardır. Ancak bunları yok saymak veya bunları dinin özünden saymak gibi ifrat ve tefrit duruşuna dikkat etmek gerekir.

İnsan güzel söz ve sesten etkilenir. Bu itibarla ramazan ayının ana gündemi oruç ve Kur’an’dır. Genelde ilahi ve kasideler ise bizi ibadetlerde teşvik eden sözler, Hz. Peygamberi anlatan ve metheden sözlerden oluşur. İlahi ve kasideler beşer ürünü olduğu için elbette sözlerine dikkat edilmelidir. Sonuç itibarıyla tali olanı konunun özü ile karıştırmadan değerlendirmek gerekir.

Ramazan ayında özellikle camilerde mukabele okunması esastır. Bununla beraber ilhamını Kur'an-ı Kerim ve sünnetten alan, ibadetleri ve içinde bulunulan zaman dilimini öne çıkaran çalışmalar, yani şiirler olmuştur. Bunların nemli bir kısmı ilahi veya kaside formunda okunmuştur. Bu durum camiye gelen cemaatin dikkatini çeker ve ayrı bir manevi hava oluşturur. Bütün bu çalışmalar yapılırken ibadetin özünü zedeleyecek durumların olmamasına dikkat etmeliyiz.