TASARRUFLARIMI DEĞERLENDİRİRKEN NELERE DİKKAT ETMELİYİM?

Öncelikle şunu ifade edeyim; tasarruf sahibi yatırımcı, ilk önce risk ve getiri düz­leminde kendi profilini doğru belirlemeli ve kendine uygun yatırım alanını seçmelidir. Bu noktada yatırımcının kendisine dürüst olması gerekir ve “Belirlediğim yatırım alanında ne kadar oynak­lığa katlanabilirim? Uykumun kaçmaması için hangi risk sevi­yesinde yatırım yapmalıyım?” sorularına doğru cevap vermesi şarttır. Bu temel sorula­ra verilecek cevaplar sonrası, yatırım­cının hangi alanlara yönelmesi gerektiği konusu daha kolay ortaya çıkacaktır.

Bundan sonra aşağıda sıraladığım tali sorular yatırımcıyı daha da doğruya yöneltecektir.

Yatırımlarımı hangi para birimi cinsinden yapmalıyım? Benim için TL, USD veya Euro hangisi daha uygundur? Dolar endeksini takip edebiliyormuyum? Yani getiri değerlendirmesi­ yaptığımda, hangi para birimini daha çok dikkate alıyorum?

Yatırım yaptığım alanlardaki kısa vadeli dalgalanmalarda panikler mi­yim, yoksa uzun vadeli mi düşünmeliyim? Örneğin getirisi riskli olduğu için büyük kazançlar elde edebilme imkanım olan, ama hemen hergün büyük iniş-çıkışları olan kripto para piyasasının veya borsaların dalgalanmalarına kalbim dayanır mı? Yoksa getirisi düşük, fakat önceden belli olan bir yatırım aracına mı yönelmeliyim?

Borsada hisse senedi yada devlet tah­vili, yatırım fonu ve Eurobond gibi yatırım araçlarının oynaklığı ne seviyedir? Bunları yurt içinden mi, küresel piyasalardan mı satın almalıyım, orta ve uzun vadeli grafiklerin bu konuda ne söylediğini yeterince inceledim mi? Yaklaşık 1,5 trilyonluk dolarlık küresel ekonomide, 345 milyarlık bir borsa değeri benim için yeterli mi, ekonomisi sıkıntılar yaşayan bir ülkede bu alandan kazanç sağlama olasılığım ne kadardır? Kısa vadeli al-sat türü trader usulü benim yapıma uygunmudur? Yoksa borsa yatırımcısının esas yapması gereken uzun vadeli hisse yatırımcılığını mı tercih etmeliyim? Benim gibi bireysel küçük bir yatırımcının, her iktisatçının kabul etmediği teknik analize ihtiyacı varmıdır ve bu analizler bana ne kadar yardımcı oluyor?

Enflas­yon ve alternatif maliyetlerle karşılaştırıldığında yatırım yapacağım getiri benim için tatmin edi­ci mi? Bunu ayrıntılı bir incelemeyle tespit edebildim mi, yada bir bilene danışmalımıyım? Danışacağım kişi kimdir, iktisadi eğitimi ve tecrübesi nedir, geçmiş perfor­mansı nasıldır, bu durum hayatına yansımışmıdır? Getiri hesaplamalarında her para biriminin enflasyonu olduğunu dikkate alıyormuyum, resmi enflasyon rakamlarının tam olarak gerçeği yansıtmadığının farkındamıyım, yoksa kendimi kandırmayı mı tercih ediyorum? Ayrıca bu grafiklerin hepsi geçmişe yöneliktir, halbuki yatırım geleceğe yapılır, dolayısıyla geçmiş getiri analizlerine ne kadar güvenebilirim, bu konuda bilinç düzeyim yeterli mi?

Nakit ihtiyacım olduğunda, yatırımlarıma kolay­ca erişebilir miyim? Örneğin konut yatırımlarını paraya çevirmek ciddi zaman alabilir, yada yatırım fonlarının bazılarında 48 saatlik valör söz konusudur, bunu dikkate aldım mı?

Hangi vergilere tabiyim? Bu kapsamda vade sonunda yada yatırımdan çıktığımda elime net ne kadar para geçecek? Yurt dışı yatırımlarımda ek yükümlü­lükler var mı, kime ne kadar komisyon ödemek zorundayım?

Yatırım yapacağım alanın vadesi ne kadar olmalıdır, yani nihayette hedefim nedir? Örneğin ne zaman emekli olacağım ve emekli olunca konut mu satın alacağım, yoksa çocuklarımın eğitimi için bir yatırım mı yapmalıyım?

Yatırımları çeşitlendirerek (sepet/paçal) kar-zarar hesabında orta yolu bulup azla mı yetineyim, yoksa tek bir ül­keye, sektöre veya araca bağlayarak, risk alıp daha çok kazancı mı tercih edeyim, bu durumda kayıpta yaşayabileceğimin farkındamıyım?

Yatırım yaptığım finansal kurum ne kadar güvenilir, devlet garantisi varmı, yeterli araştırmayı yaptım mı? Bu kurumum aldığı komisyon, yö­netim ücreti ve diğer giderler ge­tiriyi ne kadar azaltıyor?

Stres durumlarına ne kadar hazırım? Piyasa düştüğünde panik mi ya­parım, yoksa disiplinli bir şekil­de portföyümü tutar mıyım? Piyasa düşüşe geçtiğinde portföyüme ne kadar müdahale edebilirim? Faizler yükseldiğinde na­sıl etkilenirim?

Bir çıkış stratejisi belirledim mi? Hangi du­rumda “benim için yeterli” deyip kazancımı alıp çıkarım, hangi durum­da zarara razı olur ve satar çıkarım?

Özetle yatırım yapmak profesyonellik gerektirir ve sadece yük­sek getirinin peşinde koşmak değildir. Önemli olan, risk ile getiriyi birlikte değerlendir­mek, yatırımın sürekliliğini sağ­lamak ve kendine en uygun yol haritasını çizebilmektir. Sağlam bir taş köprü­den mi, yoksa her an çökebilecek sallanan bir köprüden mi geçeceğinize karar verirken asıl mesele, o köprüde yürürken kendinizi ne kadar güvende hissettiğinizdir. Unutmayın; risk almadan yatırım yaptığınız alanlarda kazançta düşük olur, ama garanti olur, risk alabiliyorsanız da kazancınızın yüksek olma ihtimali kadar kaybetme ihtimali de vardır.